ผ้าฝ้ายลายตาราง

กลุ่มงานศิลปหัตถกรรม ประเภทงานหัตถศิลป์ไทย

ผ้าฝ้ายลายตาราง เป็นผ้าฝ้ายเข็นมือ จะใช้ผ้าฝ้ายสีพื้น ย้อมด้วยสีธรรมชาติ จะใช้สีน้ำตาลที่ได้จากเปลือกประดู่ สีกรมจากคราม  และสีชมพูได้จากครั่ง ซึ่งเป็นสีที่หาได้ง่ายตามท้องถิ่นของจังหวัดอำนาจเจริญ นำมาทอด้วยมือ 2 ตะกอ ออกแบบลวดลายให้มีความเรียบง่าย  และตัดเย็บอย่างประณีต ออกมาเป็นผ้าฝ้ายลายตารางที่แสดงให้เห็นถึงความงามอันเป็นสากล และใช้ได้หลากหลายโอกาส

ประเภทงานหัตถกรรม :
เครื่องทอ
ผู้สร้างสรรค์ :
ขนาด :
80x200 ซม.
วัสดุ :
ฝ้าย
อายุ/ปีที่ผลิต :
2564
รายละเอียดชิ้นงาน

เทคนิคที่ใช้ : การย้อมฝ้ายด้วยสีธรรมชาติ
กระบวนการสร้างสรรค์ชิ้นงาน (โดยละเอียด) :
1. การเตรียมฝ้าย

  • 1.1 การเตรียมด้ายยืน คือ ด้ายที่ใช้เป็นพื้นในการทอผ้าเป็นด้ายแกนกลางของผ้า ซึ่งเริ่มจากการแยกเส้นใยผ้าด้ายคือเสื้อ ออกเป็นเส้นแยกสีต่างๆ แล้วนำด้ายที่แยกออกมาได้ไปปั่นใส่อัก เมื่อได้เส้นด้ายที่ปั่นใส่อักมากพอแล้ว จึงนำไปค้นใส่หลักเฝือ (หลักค้น) เมื่อได้เส้นด้ายที่ค้นใส่หลักเฝืองมากพอแล้ว จะเก็บผ้าเป็นเครือแล้ว จึงนำเครือผ้าที่ได้ไปสืบใส่ฟืม ก่อนจะเริ่มการทอผ้า
  • 1.2 การเตรียมด้ายพุ่ง คือ ด้ายที่ทอในหลายขวางของเนื้อผ้า เป็นด้ายที่อยู่ในหลอดด้ายมีสีต่าง ๆ ตามต้องการ แล้วนำไปใส่กระสวยก่อนที่จะนำไปทอ ซึ่งได้มาจากขั้นตอนเดียวกันกับด้ายยืน จะแตกต่างกัน ก็แค่การนำด้ายที่ได้จากการปั่นใส่อัก แล้วนำมาปั่นใส่หลอดด้าย แล้วนำไปบรรจุใส่รางกระสวยก่อนไปทอเป็นด้ายพุ่ง เพื่อใช้สำหรับพุ่งไปในช่องด้ายยืนขณะทอผ้าในกี่

2. การย้อมฝ้ายด้วยสีธรรมชาติ

  • 2.1 นำเส้นด้ายที่จะย้อมมาต้มในน้ำสบู่ หรือผงซักฟอกเพื่อไล่ไขมันใช้เวลาประมาณ 30 นาที จากนั้นนำขึ้นมาผึ่งให้เย็นแล้วนำไปซักในน้ำสะอาด
  • 2.2 นำเปลือกไม้หรือใบไม้ และครั่งที่เตรียมไว้มาต้มจนเดือดใช้เวลาประมาณ 45 นาที แล้วกรองแยกกากออก
  • 2.3 นำน้ำสีที่กรองแล้วมาต้มในหม้อใส่เกลือ สารส้ม หรือปูน คนจนละลายแล้วนำฝ้ายที่ไล่ไขมันไว้แล้วลงมาต้มต่อ ประมาณ 45 นาที
  • 2.4. นำฝ้ายที่ย้อมแล้วออกให้สะเด็ดน้ำ ทิ้งไว้จนเย็น แล้วนำไปซักจนสะอาด
  • 2.5. นำฝ้ายที่ซักสะอาดดีแล้วไปตากจนแห้ง ส่วนฝ้ายที่ใช้เป็นเส้นยืนนำไปแช่ในแป้งเปียกก่อนนำออกไปตาก เพื่อให้เส้นด้ายมีความเหนียวไม่ขาดง่าย

3. การทอผ้า

  • 3.1. สืบเส้นด้ายยืนเข้ากับแกนม้วนด้ายยืน และร้อยปลายด้ายแต่ละเส้นเข้าในหูกแต่ละชุดและฟืม ดึงปลายเส้นด้ายยืนทั้งหมดม้วนเข้ากับแกนม้วนผ้าอีกด้านหนึ่ง ปรับความตึงหย่อนให้พอเหมาะ กรอด้ายเข้ากระสวยเพื่อใช้เป็นด้ายพุ่ง
  • 3.2. เริ่มการทอโดยกดเครื่องแยกหมู่หูก เส้นด้ายยืนชุดที่ 1 จะถูกแยกออกและเกิดช่องว่าง สอดกระสวยด้ายพุ่งผ่านสลับเขาหูกชุดที่ 1 ยกเข้าชุดที่ 2 สอดกระสวยด้ายพุ่งกลับ ทำสลับกันไปเรื่อย ๆ
  • 3.3. การกระทบฟันฟืม เมื่อสอดกระสวยด้ายพุ่งกลับก็จะกระทบฟันฟืม เพื่อให้ด้ายพุ่งแน่นหนาติดกันได้ เนื้อผ้าที่แน่นหนา
ข้อมูลแหล่งที่มา