บาตรน้ำมนต์ลวดลายวิจิตร

กลุ่มงานศิลปหัตถกรรม ประเภทงานหัตถศิลป์ไทย

“บาตรน้ำมนต์ลวดลายวิจิตร” ผลงานปรับประยุกต์จากหม้อน้ำ เอกลักษณ์ของจังหวัดนนทบุรี โดยปั้นให้มีคอยาว ขาบาน ฝาสูง เพื่อใส่ลวดลายที่ละเอียดมากขึ้น สร้างคุณค่าที่โดดเด่นไม่เหมือนใคร

ประเภทงานหัตถกรรม :
เครื่องดิน
กลุ่มวัฒนธรรม :
มอญ
ผู้สร้างสรรค์ :
วัสดุ :
ดิน
อายุ/ปีที่ผลิต :
2562
รายละเอียดชิ้นงาน

การวาดลายและการแกะลายบนงานดินเผา โดยมีรายละเอียดดังนี้

  • การสร้างงานเครื่องปั้นดินเผาของนายศรีเมืองจะพิถีพิถันตั้งแต่การเตรียมดิน นายศรีเมืองเลือกใช้ดินที่เนื้อละเอียด นำมาหมักไว้ 1-2 คืน จนโม่ดินออกมาได้เป็นดินเนื้อละเอียด นวดจนฟองอากาศหมด นำมาปั้นขึ้นรูปที่ได้มาตรฐานสัดส่วนสมดุลสวยงาม โดดเด่นด้วยลวดลายแกะสลักบนเครื่องปั้นดินเผาที่เรียกว่า “เครื่องปั้นดินเผาลายวิจิตร” มีเอกลักษณ์เฉพาะตัวที่สะท้อนความชัดเจนในลวดลายบัว ลายกนก ซึ่งมีความละเอียดซับซ้อนของลวดลาย ลายบัวที่สร้างเป็นลายบัวคว่ำบัวหงาย 3 ชั้น ซ้อนด้วยลายกนกที่ด้านในอีกชั้นหนึ่ง ศิลปะบนเนื้อดินที่ต้องอาศัยความพลิ้วไหวของลายแกะสลักอันละเอียดอ่อน จังหวะการกด การควักเนื้อดินที่พอเหมาะ เพื่อให้เกิดลวดลายที่ตระการตา
  • การแกะลายบนงานดินเผา ในอดีตจะใช้ไม้สลักที่ทำจากไม้ไผ่หรือมีดปลายแหลม ปัจจุบันนายศรีเมืองสร้างอุปกรณ์ที่คิดหาขึ้นมาเอง อาทิ ใบเลื่อย สายไวโอลินที่ขาด เสาอากาศทีวี หลอดน้ำ ความวิจิตรงดงามของลวดลายที่นายศรีเมืองบรรจงตกแต่งนั้นได้แรงบันดาลใจจากการไปเยี่ยมชมตามวัดวาอารามเกิดเป็นจินตนาการลายมาจากหน้าบันโบสถ์ วิหาร ประตูโบสถ์ จากจินตนาการถูกถ่ายทอดมาเป็นรายละเอียดที่ซับซ้อนงดงาม
  • ลวดลายที่แกะสำหรับตกแต่งเครื่องปั้นเกาะเกร็ดมี 3 ประเภท ตามลักษณะของวิธีการแต่งลาย คือ
  1. ลายที่เกิดจากการขีดหรือสลัก
  2. ลายที่เกิดจากการฉลุลายโปร่ง
  3. ลายที่เกิดจากการกดให้เนื้อดินนูนขึ้นหรือต่ำลงตามแบบของลาย
    สำหรับนายศรีเมืองใช้การแกะลายด้วยการฉลุลายโปร่ง กล่าวคือการใช้เครื่องมือที่เป็นวัสดุใกล้ตัวตักดินบางส่วนหรือเซาะดินออก หรือเรียกว่า “การควักลาย” เพื่อให้ลายสลักเด่นขึ้น เช่น ลายกลีบบัว ขาสิงห์ การสลักนี้จะต้องไม่ให้เครื่องมือนั้นติดดินเนื่องจากอาจทำให้ลายเสียหายไม่คมชัด จึงควรรอให้ดินหมาดเสียก่อน นั่นหมายถึง การสลักลายจะเริ่มขึ้นได้หลังจากเสร็จการปั้นไประยะหนึ่ง เนื้อดินแลดูไม่นิ่มไม่แข็งจนเกินไป เมื่อหมาดดีแล้วเริ่มสลักลายลงไปหากยังสลักไม่เสร็จในคราวเดียวต้องใช้ใบตองแห้งคลุมให้มิดชิดปัจจุบันเปลี่ยนเป็นใช้พลาสติกคลุมไว้ซึ่งได้ผลดีกว่า การสลักลายไม่จำเป็นต้องสลักจนเต็มเนื้อดินทั้งใบขึ้นอยู่กับว่าปั้นเครื่องปั้นดินเผาประเภทไหน หากปั้นหม้อน้ำ ควรมีการเว้นเนื้อดินผิวเรียบไว้เนื่องจากรักษาภูมิปัญญาในอดีต ที่ตั้งใจจะให้น้ำที่บรรจุสัมผัสกับเนื้อผิวดินเพื่อให้น้ำมีอุณหภูมิเย็นตลอดเวลา คราวที่ลงมือสลักลวดลายจึงต้องเว้นส่วนกลางภาชนะไว้ โดยทำการขัดผิวให้เป็นมันเรียบด้วยหินขัดหรือลูกสะบ้าจากนั้นนำไปเก็บไว้ในที่ร่ม ไม่มีลมผ่าน คลุมด้วยพลาสติก เมื่อเครื่องปั้นแห้งดีแล้วจึงนำไปเข้าเตาเผาได้


ข้อมูลแหล่งที่มา