เครื่องเขิน
“เครื่องเขิน” เป็นชื่อเรียกภาชนะเครื่องมือเครี่องใช้ที่ทำจากโครงสร้างไม้หรือไม้ไผ่สานขึ้นรูปทรงในลักษณะต่าง ๆ แล้วจึงเคลือบผิวด้วยยางรักและตกแต่งลวดลายด้วยการเขียนชาด (แร่ธาตุธรรมชาติให้สีแดงสด ส่วนใหญ่นำเข้ามาจากประเทศจีน) และตกแต่งเพิ่มติมด้วยเทคนิคพิเศษต่าง ๆ เช่น การขูดขีดลาย (ฮายดอก, ฮายลาย) การปิดด้วยทองคำเปลว การติดกระจกสี และการพิมพ์ลาย เป็นต้น จึงมีชื่อเรียกในภาษาล้านนาแต่เดิมว่า “คัวฮัก คัวหาง”
ทั้งนี้ นักวิชาการที่ศึกษาเรื่องเครื่องเขินได้กล่าวไว้ว่าคำว่า “เครื่องเขิน” น่าจะบัญญัติขึ้นโดยคนไทยภาคกลางหรือข้าราชการจากส่วนกลาง เพื่อหมายถึงเครื่องมือของใช้ที่ผลิตโดยชาวเชียงใหม่ ที่มีเชื้อสายสืบมาจากชาวไทเขินที่ถูกกวาดต้อนจากดินแดนทางตอนเหนือและสองฝั่งแม่น้ำสาละวินในยุค “เก็บผ้าใส่ซ้า เก็บข้าใส่เมือง” สมัยพระยากาวิละ กษัตริย์แห่งเมืองเชียงใหม่ ปัจจุบัน เครื่องเขินถือเป็นหนึ่งในงานศิลปหัตถกรรมที่คงเหลือผู้ทำน้อยราย เนื่องจากต้องใช้ความอดทนและทักษะฝืมือในการลงรายละเอียดบนชิ้นงาน อย่างไรก็ดีเครื่องเขินยังคงได้รับความนิยมอย่างแพร่หลายในฐานะงานศิลปหัตถกรรมที่ยังคงอัตลักษณ์และสามารถดำรงอยู่อย่างร่วมสมัยตราบจนถึงปัจจุบัน