ทองใบ เอี่ยมประไพ

ครูช่างศิลปหัตถกรรม

ความภาคภูมิใจที่สุด คือเห็นความชอบผลงานของเรา เห็นคนมาซื้อผ้าทอที่เราตั้งใจทำ ที่มากว่านั้นคือการได้รักษามรดกทางภูมิปัญญาที่สืบทอดมาจากปู่ย่าตายาย และได้เผยแพร่ความรู้ของคนไทยให้กับคนไทย

พื้นที่อำเภอเสาไห้ จังหวัดสระบุรี เป็นที่ตั้งถิ่นฐานของชาว ไต-ยวน หรือไทยยวน หรือไทยพายัพหรือ ไทยล้านนาเป็นกลุ่มชาติพันธุ์ “ไทยวน” จึงหมายถึง ที่พูดภาษาตระกูลไท-กะได หรือที่รู้จักในนามล้านนาไทย / ลาว / ไทยยวน / โยนก เป็นกลุ่มชนดั้งเดิมที่อาศัยอยู่ในดินแดนตอนใต้ของประเทศจีนมาแต่โบราณ หรือที่ปรากฏชื่อในเอกสารโบราณว่า อาณาจักรโยนกบ้าง อาณาจักรพุกามบ้าง อาณาจักรล้านนาบ้าง ในปี พ.ศ.2347 พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกทรงโปรดเกล้าฯ ให้กรมหลวงเทพหริรักษ์และพระยายมราช พร้อมด้วยกองทัพลาว ยกทัพไปตีเมืองเชียงแสน เมื่อตีเมืองเชียงแสนได้แล้วจึงให้รื้อกำแพงเมือง รื้อบ้านเมือง และรวบรวมผู้คนชาวเชียงแสนโดยแบ่งเป็น 5 ส่วน ส่วนหนึ่งให้ไปอยู่เชียงใหม่ ส่วนหนึ่งให้ไปอยู่ที่ลำปาง ส่วนหนึ่งอยู่ที่น่าน ส่วนหนึ่งอยู่ที่เวียงจันทน์ และอีกส่วนหนึ่งให้เดินทางมายังภาคกลางโดยให้ตั้งบ้านเรือนอยู่ที่ราชบุรี สระบุรี
อำเภอเสาไห้ สระบุรีนั้นเป็นพื้นที่ที่กลุ่มชาติพันธุ์ไทยวนอยู่หนาแน่นที่สุดจากจำนวน 13 อำเภอ และได้นำเอาวิถีภูมิปัญญาที่สืบทอดมาจากบรรพบุรุษติดตามมาด้วย ส่วนหนึ่งคือการ ทอผ้าเพื่อใช้ในครัวเรือน มีการปลูกฝ้าย แล้วนำดอกฝ้ายมาทำเป็นเส้นฝ้ายและนำย้อมสีเพื่อให้มีสีสวยงาม เป็นเครื่องนุ่งห่ม โดยใช้กี่และฟืมแบบสองเขา และได้พัฒนาให้เป็นผ้าหนาขึ้นจึงมีฟืมสี่เขา ตลอดจนพัฒนาให้เป็นลวดลายต่างๆ ทั้งแบบโบราณดั้งเดิมและนำมาประยุกต์เป็นลวดลายใหม่ๆ มากมาย ซึ่งครอบครัวของครูทองใบคือทายาทที่ได้รับมรดกทางวัฒนธรรมเหล่านั้นมาโดยปริยาย
“ผ้าทอสี่เขา” จึงเป็นภูมิปัญญาจากบรรพบุรุษไทยวน ที่สะท้อนถึงวัฒนธรรมการแต่งกายอันอารยะของชาวไทยวน ที่ส่วนใหญ่ใช้ผ้าทอที่ผลิตขึ้นเองด้วยกี่กระตุกแบบโบราณ โดยเฉพาะคนรุ่นเก่า ผู้หญิงจะนุ่งสิ้นลายขวางตามแบบฉบับของสาวไทยวน ส่วนผู้ชายกจะนุ่งกางเกงขาก๊วย และเสื้อผ้าทอ ลายยกมุก โดยมีวัฒนธรรมการทอผ้าใช้เองในครอบครัวในอดีต ชาวไทยวนในพื้นที่อำเภอเสาไห้ จะมีโรงงานทอผ้า ใต้ถุนบ้านชาวไทยวนสระบุรีจะมีกี่ทอผ้า มะญิ๋งทุกบ้านจะต้องทอผ้าเพื่อใช้ในชีวิตประจำวัน ไม่ว่าจะเป็นผ้าพื้นแบบผ้าซิ่น (ผ้านุ่ง)หรือผ้าสี่เขาที่มีความหนา ก็นำมาเป็นผ้าตุ๊ม (ผ้าห่ม) ผ้าสะว่าน (ผ้าสไบ) ถือเป็นอัตลักษณ์ที่สำคัญของวิถีประชาชาวไทยวนที่นับวันจะค่อยๆสูญหายไป
ครูทองใบ จึงถือเป็นปราชญ์ชาวบ้านที่มีทักษะการทอผ้าที่โดดเด่นโดยเฉพาะ “ผ้าทอสี่เขา” จนเป็นที่ยอมรับในความละเอียดประณีต ทอด้วยความไว เนื้อแน่นสม่ำเสมอฝีมือไร้ที่ติ ที่ได้สืบทอดภูมิปัญญาการทอมือแบบดั้งเดิม และยังได้ถ่ายทอด องค์ความรู้ผ้าทอสี่เขาให้กับลูกหลานเพื่ออนุรักษ์วิธีการทอผ้าแบบโบราณของชาว ไทยวนสืบไป

ปีที่ได้รับการเชิดชูจาก sacit :
พ.ศ. 2562
เพศ :
หญิง
ประเภทผลงาน :
เครื่องทอ
สถานะ :
มีชีวิต